سطوح شكسته و دهانه‌هاى عميق ، نور را در تمام جهات تابانده و ضمنا خود كاشيكارى با گلهاى ظريف و روشن ، نقاط درخشانى در زمينه تاريك پديد آورده است . در داخل هر دهانه‌اى ريزبخشها هم در شعاعهاى مركبى از قابهاى مستطيلى و مقوس تكثيرشده و هريك به لحاظ طرح ، خطوط كلى و رنگ زمينه متفاوت از يكديگر هستند . منطقه انتقالى را شباكى از طاق قوسيهاى از نوع تيمورى شكل داده و انتخاب اين شگرد هم همساز با ماهيت بخش‌بندىشده هر يك از بخشها در طرح عظيم است . در ميان آنها مجموعه‌اى از موجودات زنده يعنى « پرندگان بهشتى » تصوير شده‌اند « 1 » . نوارهاى مستطيلى كتيبه‌ها ، قوسهاى تحتانى را مرزبندى كرده و تداوم و استمرار مضاعفى را ايجاد نموده است . در معمارى صفوى مشكل بتوان نمايش متمركزى از كاشىكارى را يافت كه با يك نقشه‌نماى اصيل تقويت نشده باشد . شاه عباس در سال 1021 / 1612 از آرامگاه و خانقاه اردبيل ديدار و مجموعه چينىهاى سلطنتى را بدان اهداء كرد و از اين زمان به بعد بعضى از مرمتها به‌نام او در اين زيارتگاه صورت گرفت ولى درب سال 1011 / 3 - 1602 نشان مىدهد كه در اوايل سلطنت او كار شده است . يكى از ياريهاى مهم و عمده او تزيين دوباره دار الحفاظ يكى از عمارات سده چهاردهم ، در سال 1037 / 8 - 1627 بود « 2 » . اجراى آن براى يك مقبره غيرمتعارف است چون انحصارا از فن زرافشان ، آرايه گچى و نقاشى كه زيبنده كاخهاى دوره صفوى است ، در آن استفاده شده است . چينىخانه كه گفته مىشد از ساخته‌هاى كامل دوران شاه عباس است ، عمارتى است از سده چهاردهم كه تزيين داخلى آن‌كه شامل ازاره‌اى از كاشيهاى هفت رنگى و طرح‌بندى براى تعبيه چينىها است ( در اينجا نيز الگوها از كاخها مثل عالىقاپو اقتباس شده است ) متعلق به اوايل سده هفدهم است . گنبد داخلى آن از اين نظر عجيب است كه شباك طاق قوسيهاى « لچكيها » به صورت نقشمايه‌اى تزيينى درآمده تا آنجا كه كل سطح آن با اشكال ستاره‌گون و لوزيهاى متقاطع پر شده است . نقاشيهاى ديوارى و گچبريهاى برجسته و منقور با وسيله‌اى كارشده كه يادآور تزيين غارنماست و بيشتر قابها را پر كرده است . اين آرايش و تزيين هم دگرباره رنگ‌آميزى و زرافشانى شده است . آثار شاه عباس در ماهان هم با آثار نسلهاى پيشين و پسين ادغام شد . او در غرب گنبدخانه سده پانزدهم شاه نعمت اللّه ولى كه هسته مركزى زيارتگاه بود و در سال 1010 / 1601 مرمت شده

--> ( 1 ) - پوپ ، " Representations " . ( 2 ) - مورتون ، « زيارتگاه اردبيل » صص 4 - 52 . و يور ، Preliminary Study ، صص 22 - 18 ، 8 - 36 .